7 sierpnia 2026 r. wchodzi w życie ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz.U. z 2026 r. poz. 985). Ustawa nie rozstrzyga o ważności umów kredytowych ani nie zmienia dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE i sądów krajowych — jej charakter jest w zasadniczej części proceduralny, a jej celem jest przyspieszenie postępowań w sprawach frankowych.
Wstrzymanie obowiązku spłaty rat — i od jakiego momentu
Kluczowy mechanizm ustawy określa art. 3 ust. 1: obowiązek spełniania przez konsumenta świadczeń wynikających z umowy kredytu ulega wstrzymaniu z mocy prawa z chwilą doręczenia pozwanemu pozwu wniesionego przez konsumenta (lub doręczenia powodowi pozwu wzajemnego) — i trwa do prawomocnego zakończenia postępowania. Skutek ten następuje więc dopiero po skutecznym doręczeniu pozwu bankowi, a nie w chwili jego złożenia w sądzie. Do czasu doręczenia obowiązek spłaty pozostaje bez zmian, a jego przedwczesne wstrzymanie może zostać potraktowane jako niewykonanie umowy.
Ustawa znosi jednocześnie dotychczasową praktykę składania odrębnych wniosków o zabezpieczenie: zgodnie z art. 3 ust. 5, wniosek taki przewodniczący pozostawia w aktach sprawy bez dalszych czynności, ponieważ skutek zabezpieczający wynika wprost z ustawy.
Ochrona konsumenta w okresie wstrzymania
Zgodnie z art. 3 ust. 2, wstrzymanie się ze spełnianiem świadczeń nie może być uznane za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy kredytu. Art. 3 ust. 3 zakazuje bankowi w tym okresie m.in.:
- rozwiązania umowy kredytu z powodu niespełnienia świadczeń,
- zgłaszania lub udostępniania informacji o zaległości instytucjom utworzonym na podstawie art. 105 ust. 4 Prawa bankowego (np. BIK), instytucjom finansowym zależnym od banków, biurom informacji gospodarczej oraz instytucjom pożyczkowym.
Jeżeli informacja o zaległości została przekazana przed doręczeniem pozwu, kredytodawca ma obowiązek — w terminie miesiąca od doręczenia — powiadomić odpowiednie instytucje o zaistnieniu skutku z art. 3 ust. 1, a te mają miesiąc na wykreślenie danych (art. 3 ust. 4). Warto odnotować też art. 3 ust. 6: mimo wstrzymania obowiązku spłaty, bank nie może odmówić przyjęcia świadczenia, jeżeli suma dotychczas spełnionych świadczeń jest niższa niż kwota udostępnionego kredytu.
Sprawy już w toku
Na mocy art. 17 ust. 2 ustawę stosuje się także do spraw wszczętych i niezakończonych przed jej wejściem w życie: jeżeli pozew został doręczony bankowi wcześniej, skutek wstrzymania spłaty powstaje z dniem wejścia ustawy w życie, czyli 7 sierpnia 2026 r. Postępowania zabezpieczające wszczęte na starych zasadach i niezakończone do tego dnia podlegają umorzeniu z mocy prawa (art. 17 ust. 3), a zażalenia wniesione po tej dacie pozostawia się bez rozpoznania (art. 17 ust. 4). Kredytodawca ma dodatkowo 2 miesiące od wejścia ustawy w życie na powiadomienie rejestrów o wstrzymaniu spłaty w sprawach już toczących się (art. 18).
Zmiany proceduralne
Ustawa wprowadza również szereg rozwiązań mających skrócić czas trwania postępowań:
- możliwość rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym nawet mimo wniosku strony o rozprawę, pod warunkiem poinformowania stron o przyczynach i wyznaczenia co najmniej dwutygodniowego terminu na pisma procesowe (art. 4, art. 12 — dotyczy również II instancji),
- przesłuchanie świadka w trybie zdalnym możliwe mimo sprzeciwu strony (art. 6),
- możliwość przesłuchania strony w formie pisemnych zeznań, gdy nie zachodzi potrzeba odebrania przyrzeczenia (art. 7),
- rozpoznawanie spraw w II instancji oraz zażaleń (I i II instancji) w składzie jednego sędziego (art. 11),
- możliwość ograniczenia uzasadnienia wyroku do odwołania się do pism procesowych i wskazania podstawy prawnej (art. 10),
- umorzenie postępowania oraz orzeczenie o kosztach przy cofnięciu pozwu lub apelacji może wydać referendarz sądowy (art. 9, art. 14).
Art. 5 wprowadza dodatkowo zasadę, że jeśli bank złoży zarzut potrącenia po wytoczeniu powództwa, a konsument go nie zakwestionuje, koszty procesu w części oddalonej wskutek potrącenia ponosi bank — niezależnie od wyniku sprawy. Art. 16 natomiast mówi: sąd z urzędu zwraca połowę opłaty od pozwu, apelacji lub skargi kasacyjnej cofniętej w terminie 6 miesięcy od wejścia ustawy w życie, co ma zachęcać banki do wycofywania się z postępowań bez szans powodzenia.
Ustawa nie przesądza o wyniku sporów frankowych ani o ważności umów — o tym nadal decyduje sąd w każdej sprawie indywidualnie, w oparciu o dotychczasowe orzecznictwo TSUE i sądów krajowych. Jej praktyczne znaczenie polega na tym, że od momentu doręczenia pozwu bankowi kredytobiorca uzyskuje ustawową, automatyczną ochronę przed obowiązkiem dalszej spłaty rat oraz przed działaniami banku związanymi z zaprzestaniem spłaty — bez potrzeby uzyskiwania odrębnego postanowienia sądu o zabezpieczeniu. Decyzję o wstrzymaniu spłaty warto jednak każdorazowo skonsultować z pełnomocnikiem — skutek następuje dopiero z chwilą skutecznego doręczenia pozwu, a nie z chwilą jego złożenia.
Justyna Opoka
