Wyrok TSUE w sprawie C-902/24 – zarzut potrącenia a realna ochrona konsumentów

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 22 stycznia 2026 r. w sprawie C-902/24 stanowi jedno z najistotniejszych rozstrzygnięć ostatnich lat dotyczących praktyki rozliczeń stron po stwierdzeniu nieważności umów kredytów frankowych. Orzeczenie to odnosi się bezpośrednio do problemu zarzutu potrącenia podnoszonego przez banki w sporach z konsumentami w trakcie trwania procesu oraz jego wpływu na sytuację finansową kredytobiorców.

Praktyka banków przed wyrokiem TSUE – sprzeczność i ryzyko po stronie konsumentów

Na etapie poprzedzającym wydanie wyroku TSUE konsumenci mierzyli się z wysoce problematyczną praktyką banków. Z jednej strony banki konsekwentnie twierdziły w toku postępowań sądowych, że umowy kredytowe są ważne i skuteczne, a zawarte w nich postanowienia nie mają charakteru abuzywnego. Z drugiej strony – równolegle lub ewentualnie – kierowały do kredytobiorców wezwania do natychmiastowego zwrotu całości wypłaconego kapitału, nierzadko w terminie kilkunastu dni.

Taka strategia była wewnętrznie sprzeczna. Żądanie zwrotu całego kapitału jest bowiem możliwe wyłącznie przy założeniu nieważności umowy. Nie sposób jednocześnie twierdzić, że umowa nadal obowiązuje, i domagać się rozliczeń tak, jakby nigdy nie została skutecznie zawarta.

Dodatkowo banki zaczęły formułować ewentualne zarzuty potrącenia, często po wielu miesiącach lub latach trwania procesu, co rodziło po stronie konsumentów realne obawy. Kredytobiorcy słusznie wskazywali, że nawet w przypadku wygrania sprawy co do zasady (ustalenia nieważności umowy), mogą zostać obciążeni znaczną częścią kosztów procesu.

TSUE: potrącenie dopuszczalne, ale bez szkody dla konsumenta

W tym kontekście wyrok TSUE w sprawie C-902/24 przynosi długo oczekiwaną klarowność. Trybunał dopuścił możliwość podniesienia przez bank ewentualnego zarzutu potrącenia w toku postępowania wszczętego przez konsumenta przeciwko bankowi, uznając, że co do zasady jest to rozwiązanie zgodne z Dyrektywą 93/13, ponieważ pozwala na rozliczenie wzajemnych roszczeń w jednym postępowaniu i ogranicza mnożenie sporów sądowych.

Jednocześnie Trybunał bardzo wyraźnie zaznaczył, że skorzystanie przez bank z zarzutu potrącenia nie może prowadzić do pogorszenia sytuacji finansowej konsumenta. W szczególności:

• konsument nie może zostać obciążony dodatkowymi kosztami procesu po stronie banku,

• nie jest dopuszczalne naliczanie odsetek za opóźnienie w zwrocie kapitału przed prawomocnym stwierdzeniem nieważności umowy kredytowej.

Ewentualny zarzut potrącenia a brak skutków wezwań banku

Szczególnie istotne znaczenie ma stanowisko TSUE dotyczące sytuacji, w której bank podnosi ewentualny zarzut potrącenia, jednocześnie konsekwentnie twierdząc, że umowa kredytowa jest ważna i skuteczna. Trybunał wskazał, że w takim przypadku wszelkie wezwania kierowane do konsumenta do zwrotu kapitału nie wywołują skutków prawnych, w tym nie prowadzą do powstania obowiązku zapłaty ustawowych odsetek za opóźnienie.

Stan ten utrzymuje się aż do momentu ostatecznego stwierdzenia nieważności umowy. Ma to doniosłe konsekwencje praktyczne, ponieważ brak skutecznego postawienia kapitału w stan wymagalności może w dalszym etapie postępowania istotnie ograniczać roszczenia banków.

Koszty procesu – ochrona konsumenta jako standard

Trybunał odniósł się również do kwestii kosztów procesu, jednoznacznie wskazując, że możliwość skorzystania przez bank z zarzutu potrącenia nie może skutkować niekorzystnym dla konsumenta rozstrzygnięciem w tym zakresie. Choć ostateczną decyzję pozostawiono sądom krajowym, TSUE wyraźnie wyznaczył kierunek interpretacyjny, zgodny z zasadą skutecznej ochrony konsumenta, wskazując jednoznacznie, że w przypadku uwzględnienia ewentualnego zarzutu potrącenia, nie można obciążyć konsumenta kosztami procesu (w związku z częściową przegraną konsumenta).

Znaczenie wyroku C-902/24

Wyrok TSUE w sprawie C-902/24 należy ocenić jako istotne wzmocnienie pozycji konsumentów w sporach frankowych. Trybunał nie tylko uporządkował kwestie związane z potrąceniem i rozliczeniami stron, ale przede wszystkim jasno wskazał granice dopuszczalnych działań banków.

Orzeczenie to sprzyja kompleksowemu rozstrzyganiu sporów w jednym postępowaniu, bez przerzucania na konsumentów ryzyk finansowych i procesowych. Dla wielu kredytobiorców oznacza to realną szansę na definitywne zakończenie wieloletniego sporu z bankiem – bez kolejnych, następczych procesów.

Pełnomocnikiem głównym w sprawie jest adwokat Marlena Pietrzyk oraz radca prawny Beata Sobierajska.

—