Zapraszamy na bezpłatne konsultacje i zachęcamy do wsparcia naszych działań

Obligatariusze Getin Noble Banku – składajcie pozwy przeciw Noble Securities

29 września 2022 roku Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG) wydał decyzję  nr DPR.720.6.2021.256 o wszczęciu przymusowej restrukturyzacji wobec Getin Noble Banku S.A., umorzeniu instrumentów kapitałowych i obligacji  Getin Noble Banku S.A., zastosowaniu przymusowej restrukturyzacji w formie instytucji pomostowej oraz powołaniu Administratora Getin Noble Banku S.A. Przymusowa restrukturyzacja została wszczęta na podstawie art. 101 ust. 7 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 roku o BFG . Termin  złożenia skargi do sądu administracyjnego na  tę decyzję upłynął 7 października 2022.  Obligatariusze, którzy nie złożyli w terminie skargi do WSA mogą zgłosić swój udział w postępowaniu jako uczestnik, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy ich interesu prawnego.  Jednak   postępowanie  w przypadku  akcjonariuszy i obligatariuszy  będzie trudne, bo WSA będzie  rozpatrywał sprawę z  punktu widzenia prawa administracyjnego,  głównie czy BFG podejmując decyzję,  dochował w tym względzie  wymaganych  procedur.

Autor: Ireneusz Łazarski – biegły rewident

Z  danych wynika, że  poszkodowani przez Getin Noble Bank S.A.,   nabywali obligacje  w  placówce tego banku, jednak  zapisu na obligacje dokonywali  w domu maklerskim Noble Securities S.A,  czyli w podmiocie  powiązanym.  Istnieje więc  możliwość kierowania roszczeń do tego domu maklerskiego, jako odrębnego od banku podmiotu, który nie jest objęty przymusową restrukturyzacją. Getin Noble Bank S.A. działał bowiem jako agent Noble Securities S.A. , który zgodnie z przepisami również odpowiada za te zobowiązania. Można więc  kierować przeciw domowi maklerskiemu roszczenia, czyli pozwać Noble Securities S.A., aby odzyskać utracone pieniądze. Ważne jest , aby pozwy p-ko Noble Securities składać szybko,  bo możliwość odzyskania pieniędzy zależeć będzie od kondycji  tego podmiotu.

Zgodnie z art. 79 ust. 5 zd. 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi: za szkodę wyrządzoną przez agenta firmy inwestycyjnej w związku z wykonywaniem czynności w imieniu i na rachunek firmy inwestycyjnej odpowiada solidarnie ta firma inwestycyjna i agent, który wyrządził szkodę.  Takie uregulowanie sprawia, że poszkodowani obligatariusze mają możliwość kierowania roszczeń wobec domu maklerskiego, który za pośrednictwem Banku oferował te instrumenty finansowe. Umorzenie obligacji spowodowało  szkody majątkowe tym, którzy obligacje te nabyli ufając bankowi jako instytucji zaufania publicznego.  a także  domom maklerskim, biorącym udział w subskrypcji i sprzedaży tych obligacji. Jak wiadomo, to  Dom Maklerski Noble Securities S.A., prowadzący  działalność maklerską, wykonywał czynności polegające na oferowaniu i sprzedaży  obligacji   w ramach   świadczonych  usług o  zrealizowanie/ gwarancję emisji  obligacji Getin Noble Bank S.A.   Podstawą odszkodowania  jest rozstrzygnięcie, czy Dom Maklerski oferując swoim klientom nabycie owych obligacji, dochował przy tym szeregu obowiązków administracyjnych i informacyjnych ciążących na domu maklerskim wobec klienta detalicznego.

Problem Noble Securities polega na tym, że  w trakcie podpisywania umów o usługi maklerskie jak i  o subskrypcję obligacji  często  nie dochowano  wielu procedur wymaganych ustawą o obrocie instrumentami finansowymi.  Dokumenty  często nie były przedmiotem merytorycznych wyjaśnień, nie wyjaśniano znaczenia terminów finansowych zawartych w ofercie oraz innych dokumentach wewnętrznych,  a klienci  Banku i Noble Securities  często rozumieli, że  cel  ich podpisania wynika wyłącznie z  konieczności zachowania procedur bankowych.  Zaufali  więc w pełni bankowi jako instytucji zaufania publicznego, sama  inicjatywa nabycia obligacji wychodziła często od pracownika banku, który działał także jako doradca z ramienia Noble Securities S.A. Prezentowano obligacje  w samych superlatywach, wskazując, że obligacje Getin Banku są  bezpieczne, nie  zważając całkowicie na fakt, że instrument mógł być niedostosowany do potrzeb klientów, a terminologia  zawarta w  warunkach oferty była im zupełnie nieznana. Nie wyjaśniano też  jak należało rozumieć  sam tytuł oferty, w której termin „obligacji podporządkowanych”  miał najbardziej istotne znaczenie z punktu widzenia  ryzyka nabywcy. Gdyby pojęcie to wyjaśniono, wielu klientów na  zakup takich instrumentów zapewne by się nie zdecydowało.   W trakcie okresu posiadania obligacji, nie dostarczano  też informacji na temat stanu finansowego emitenta, ani też jakichkolwiek informacji  finansowych z nimi związanych.  Jedyną informacją, jaką otrzymywali  w związku z nabytymi obligacjami, była decyzja BFG o ich umorzeniu.

Wielu klientów nigdy wcześniej ani potem nie interesowała się  instrumentami finansowymi i rynkami finansowymi, a po otrzymaniu informacji o umorzeniu obligacji i  przeanalizowaniu zaistniałej sytuacji, stało  się ewidentne, że nie udzielono im istotnych informacji oraz że  zostali  przez przedstawicieli Banku wprowadzani w błąd co do natury transakcji, ponieważ ich  zamiarem nie była gra na rynkach finansowych, a najczęściej zawarcie  bezpiecznej lokaty  oszczędności, które zgromadzili  w Getin Noble Banku

Dom Maklerski Noble Securities podjął się pośredniczenia  w proponowaniu nabywania papierów wartościowych nowej emisji w imieniu emitenta papierów wartościowych jako sprzedający.  Nie ulega wątpliwości, że pracownicy Banku  prowadzili zapisy  oraz zbywali  obligacje w ofercie publicznej,  czyli sprzedawali te instrumenty we własnym imieniu.

DM Noble Securities S.A. jako proponujący nabywanie obligacji oraz sprzedający odpowiada wobec nabywcy za wszystkie wady faktyczne oraz prawne zbywanych instrumentów z konsekwencjami  określonymi w kodeksie cywilnym, ustawie o obrocie instrumentami finansowymi  oraz innych aktach prawnych. W szczególności DM Noble Securities zaniedbał szeregu obowiązków informacyjnych ciążących na nim zarówno przed jak i po podpisaniu umowy o usługi.

Błędy w procesie oferowania takich instrumentów, które mogły mieć   wpływ na decyzję o nabyciu obligacji powodują  konieczność naprawienia szkody przez sprzedającego. Niewątpliwie Noble Securities oraz  Getin Noble Bank miały zawartą umowę, i  niezależnie od jej treści, przedstawiciele Banku  oferując nabycie obligacji i zachęcając do niej,   świadczyli także  usługę doradztwa inwestycyjnego.

Możliwość zapoznania się klienta  z szeregiem dokumentów, jakie pracownik Banku  reprezentujący Noble Securities  obowiązany był przedłożyć  i  zapoznać  klienta  przed podpisaniem umowy  o usługi była  często ograniczona. Klient detaliczny rzadko mógł, choćby w minimalnym zakresie, zapoznać się z warunkami oferty obligacji, którą mu okazywano, bez jakiegokolwiek omawiania jej warunków .

Przedstawiciele Banku, namawiając do nabycia tych instrumentów, byli osobiście zainteresowani zawarciem takiej transakcji  i omijając mnóstwo procedur,  naruszyli wiele przepisów prawa o obrocie instrumentami finansowymi, a także przepisów o ochronie konsumentów – w tym przypadku klientów detalicznych, Ochrona klienta detalicznego  usług maklerskich w Polsce jest gwarantowana  Ustawą z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi oraz przez akty prawa krajowego implementujące dyrektywę MiFID, w zakresie ochrony inwestora tj. Rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 24 września 2012 r. w sprawie trybu i warunków postępowania firm inwestycyjnych, banków, o których mowa w art. 70 ust. 2 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, oraz banków powierniczych.

Charakterystyczną cechą rynku instrumentów finansowych jest  asymetria informacji między firmą inwestycyjną a jej klientem (inwestorem). Klienta, który zamierza zainwestować swoje środki w instrumenty finansowe, cechuje deficyt informacji na temat natury tych instrumentów oraz konsekwencji, jakie wiążą się z dokonaniem inwestycji na rynku finansowym. W rezultacie dochodzi do sytuacji, w której klient zachęcony pozytywnymi informacjami dot. proponowanych transakcji, zawiera z firmą inwestycyjną transakcje niedostosowane do jego potrzeb. Koszty tego niedostosowania ponosi klient. Asymetria informacyjna przybiera szczególnie znaczące rozmiary w przypadku, gdy klient jest nieprofesjonalistą, tzn. nie zajmuje się stale, zawodowo zawieraniem transakcji, których przedmiotem są instrumenty finansowe.  Aby nierównowagę rynkową zniwelować.  firma inwestycyjna zobowiązana jest do zapewnienia klientowi  szeregu informacji, które pozwolą przywrócić równowagę sił na rynku finansowym, dzięki czemu klient  może stać się jego czynnym i świadomym uczestnikiem. Wynika to  także z obowiązku lojalnego traktowania klienta, co jest szczególnie istotne w kontekście obrotu prawnego na rynku finansowym. Obowiązek poinformowania klienta detalicznego spoczywa  na firmie inwestycyjnej, w tym banku świadczącym usługi inwestycyjne w ramach działalności maklerskiej. Obowiązek informacyjny ma służyć wyrównaniu dysproporcji pomiędzy uczestnikami rynku finansowego oraz zapewnieniu ochrony konsumentowi, którego słabsza pozycja i niewiedza jest często wykorzystywana. Brak profesjonalnej wiedzy i umiejętności musi być przez firmę inwestycyjną „rekompensowany” przez rzetelną i wyczerpującą informację nie tylko na etapie zawierania umów, ale także w fazie dokonywania wyborów poprzedzających jej zawarcie oraz na etapie wykonywania zawartej uprzednio umowy.

W zakresie obowiązków informacyjnych, na szczególną uwagę zasługuje opis ryzyka, który  powinien zawierać  ostrzeżenie o możliwości przyjęcia dodatkowych zobowiązań a także utraty zainwestowanych środków. Firma inwestycyjna  musi dokładnie opisać składniki i mechanizm ryzyka. Oferujący nabycie obligacji  rzadko udzielał  informacji o ryzyku, czym naruszył także szereg wymogów wewnętrznych tj regulaminów np.  „OGÓLNY OPIS ISTOTY INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH ORAZ RYZYKA ZWIĄZANEGO Z INWESTOWANIEM W INSTRUMENTY FINANSOWE”. Dokument ten nakazuje przedstawić „ Informacje ogólne” o inwestowaniu środków w  instrumenty finansowe, w sposób  rzetelny  i z należytą starannością.  Ponadto, w części 4 (Obligacje), firma inwestycyjna zobowiązana byłą przedstawić informacje  na temat natury tego instrumentu, ich podział,  świadczenia, zasady obrotu oraz ryzyka z nimi związane.  DM Noble Securities w dokumencie tym wymienia  aż 14 kategorii ryzyka związanego z obligacjami, z których oferujący rzadko  je omawiał.

 

Informacje przekazywane przez firmy inwestycyjne nie mogą podkreślać korzyści bez wskazania potencjalnych zagrożeń, mają być przedstawione w sposób zrozumiały dla przeciętnego przedstawiciela grupy, do której są adresowane, nie powinny ukrywać, umniejszać żadnych istotnych elementów, w tym szczegółowego wyjaśnienia charakteru instrumentu finansowego i opisu ryzyka, jakie się z nim wiąże.

Przepisy prawa nakładają na firmę inwestycyjną obowiązek  oceny, czy dana usługa inwestycyjna lub instrumenty finansowe mają odpowiedni (adekwatny) charakter dla klienta.  Dyrektywa  MiFID nakłada na firmy inwestycyjne konieczność dokonania oceny odpowiedniości (art. 19 ust 4 ).  Firma inwestycyjna powinna uzyskać od klienta informacje, które pozwolą ocenić, czy transakcja spełnia cele inwestycyjne klienta, klient rozumie i jest w stanie ponieść ryzyko finansowe związane z transakcją. Niedostosowanie się do tego wymogu sprawia, że przedsiębiorstwo inwestycyjne nie może zalecać usług klientowi.  Ocenie powinna podlegać możliwość prawidłowej oceny ryzyka i oferowanych produktów i usług inwestycyjnych. Przejawem ochrony inwestora jest także obowiązek najlepszego wykonania odnoszący się do wszystkich rodzajów instrumentów finansowych, który określa art. 21 dyrektywy MIFID.

Firma inwestycyjna, prowadząc działalność maklerską, jest zobowiązana do działania w sposób rzetelny i profesjonalny, zgodnie z zasadami uczciwego obrotu oraz zgodnie z najlepiej pojętymi interesami jej klientów. Rozporządzenie Ministra Finansów formułuje nakazy i zakazy dotyczące informacji przekazywanych klientowi lub potencjalnemu klientowi. Wszelkie informacje powinny być rzetelne, niebudzące wątpliwości i niewprowadzające w błąd. Mają być  przedstawiane są w sposób zrozumiały dla przeciętnego przedstawiciela grupy, do której są skierowane lub do której mogą dotrzeć; nie mogą ukrywać, umniejszać ani przedstawiać w sposób niejasny istotnych elementów, stwierdzeń lub ostrzeżeń oraz nie mogą prezentować potencjalnych korzyści płynących z usługi lub instrumentu finansowego, o ile jednocześnie w sposób uczciwy i wyraźny nie wskazują wszelkich zagrożeń, jakie związane są z daną usługą lub instrumentem.

Jeżeli firma inwestycyjna działa za pośrednictwem agenta firmy inwestycyjnej, konieczne jest  wskazanie tego faktu.  Przed zawarciem umowy o świadczenie usług maklerskich firma inwestycyjna powinna poinformować klienta o istniejących konfliktach interesów związanych ze świadczeniem usługi maklerskiej.  Informacja  powinna zawierać dane pozwalające klientowi na podjęcie świadomej decyzji co do zawarcia umowy, przy czym zakres i sposób przedstawiania danych powinien być dostosowany do kategorii, do której należy klient. W przypadku wystąpienia konfliktu interesów, umowa o świadczenie danej usługi maklerskiej może zostać zawarta wyłącznie pod warunkiem, że klient potwierdzi otrzymanie informacji o jego istnieniu oraz wyraźnie potwierdzi wolę zawarcia umowy z firmą inwestycyjną o świadczenie danej usługi maklerskiej. Nie ulega wątpliwości, że w  tym przypadku  taki konflikt zachodził, bowiem Noble Securities S.A. oraz Getin Noble Bank S.A. są podmiotami powiązanymi, a przedstawiciel Banku występował często  w podwójnej roli – pracownika Noble Getin Banku  i  pośrednika –  Noble Securities S.A. przy sprzedaży obligacji Getin Noble Banku,   o czym nie zawsze informowano klienta ani przed ani w trakcie, ani po podpisaniu umowy o usługi maklerskie, ani w trakcie podpisywania umowy o nabycie obligacji.

Obowiązek  uzyskania  niezbędnych  informacji dotyczącej wiedzy i doświadczenia klienta w dziedzinie inwestycji, przybiera postać obowiązku rezultatu. Oznacza to, że firma inwestycyjna musi informacje rzeczywiście posiąść − nie wystarczy, że tylko zwróci się o takie dane do swojego klienta, albo uzyska jego podpis na standardowym formularzu, że takie informacje uzyskano, bez wyjaśnienia  przedmiotu sprawy.  Wiadomości na temat wiedzy i doświadczenia klienta w dziedzinie inwestycji firma inwestycyjna powinna  zdobyć w sposób uprzedni, tzn. przed rozpoczęciem świadczenia usługi.  Każdorazowo  informacje przekazywane klientowi powinny podlegać szczegółowej weryfikacji, z uwzględnieniem wymagań należytej staranności (art. 355 § 2 k.c.).

Przed zawarciem umowy o świadczenie usług maklerskich, firma inwestycyjna zwraca się do klienta lub potencjalnego klienta o przedstawienie podstawowych informacji dotyczących poziomu wiedzy o inwestowaniu w zakresie instrumentów finansowych oraz doświadczenia inwestycyjnego, niezbędnych do dokonania oceny, czy instrument finansowy będący przedmiotem oferowanej usługi maklerskiej lub usługa maklerska, która ma być świadczona na podstawie zawieranej umowy, są odpowiednie dla danego klienta, biorąc pod uwagę jego indywidualną sytuację (§ 15 ust. 1 rozporządzenia MF). Informacje te dotyczą: rodzajów usług maklerskich, transakcji i instrumentów finansowych, które są znane klientowi; charakteru, wielkości i częstotliwości transakcji instrumentami finansowymi dokonywanych przez klienta oraz okresu, w którym były dokonywane; poziomu wykształcenia, wykonywanego obecnie zawodu lub wykonywanego poprzednio, jeśli jest to istotne dla dokonania oceny.  Niedochowanie obowiązków informacyjnych rodzi negatywne  konsekwencje wynikające z przepisów kodeksu cywilnego o odpowiedzialności odszkodowawczej  wobec klienta, jeżeli naruszając je wyrządziła mu szkodę.

Naruszenie obowiązków informacyjnych przez firmy inwestycyjne, gdy klientami są konsumenci może zostać także zakwalifikowane jako praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów wskazane w art. 24 ust. 2  ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wiele z przesłanek zawartych w tej ustawie  niewątpliwie  zaistniało  przed i/lub w trakcie podpisywania umów z Noble Securities S.A. Istotne znaczenie mają nieuczciwe praktyki rynkowe wprowadzające w błąd, za które uznaje się zarówno działanie jak i zaniechanie wprowadzające w błąd konsumentów, podanie  informacji błędnej , niepełnej, a także jej pominięcie  oraz  wywarcie wpływu na decyzję konsumenta  w fazie poprzedzającej zawarcie umowy.

Znajomość praw i obowiązków  jest warunkiem skutecznej ochrony klientów usług maklerskich. Obowiązek ten, ze względu na złożoność usług inwestycyjnych i wysokie ryzyko dla klientów został  nałożony na firmę inwestycyjną (w tym banki). Zasadą jest, że informacje przekazane klientom przed zwarciem umowy powinny znaleźć odzwierciedlenie w umowie o świadczenie usługi maklerskiej. Firma inwestycyjna powinna zadbać o dowód potwierdzający wywiązanie się z nałożonego na nią obowiązku informacyjnego; musi dostosować sposób przekazywania informacji do ogólnego poziomu wiedzy klienta, różnicując zakres przekazywanych informacji w zależności od jego klasyfikacji jako klienta detalicznego czy profesjonalnego.  Nie wystarczy przy tym jedynie posłużenie się gotowymi formularzami i przedłożenie ich do podpisu klientom. Firma inwestycyjna zobowiązana zapoznać klienta  z ich treścią i konsekwencjami z nich wynikającymi.

Prawo klientów firm inwestycyjnych i banków świadczących usługi maklerskie, zwłaszcza konsumenta, do uzyskania  jasnych i przejrzystych informacji  o przedmiocie i warunkach świadczenia usługi finansowej, w tym także usługi maklerskiej które są podstawą do oceny sytuacji rynkowej i tym samym możliwie swobodnego podjęcia decyzji, to jedno z zasadniczych jego praw. Jest także wyrazem kształtowanego przez unijne ustawodawstwo modelu ochrony konsumenta; sprzyja także kształtowaniu przejrzystych i zrozumiałych relacji z klientami i zmniejsza ryzyko konfliktów.

Z obowiązujących  przepisów prawa  dotyczących ogólnych zasad obrotu papierami wartościowymi, funkcjonowania domów maklerskich, ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz  nałożonych obowiązków informacyjnych  wynika, że  Dom Maklerski Noble Securities S.A.   nakłaniając klientów do zawarcia umowy o usługi, a potem  do nabycia  ryzykownych obligacji  powiązanego ze sobą podmiotu Getin Noble Bank S.A.,   często  nie  wypełnił wielu ciążących na nim obowiązków,   a jeśli tak, to naruszył szereg obowiązujących przepisów prawa oraz własnych regulaminów wewnętrznych. Takie nieprofesjonalne, niezgodne z prawem i nieuczciwe  działanie  Domu Maklerskiego  Noble Securities S.A.  mogło spowodować  szkodę  klientów, którzy zdecydowali się na nabycie  ryzykownych  obligacji, które następnie zostały w całości umorzone.

Ireneusz Łazarski – biegły rewident