Dwa pytania do TSUE, jeden problem: czy ochrona konsumenta jest realna, czy tylko na papierze?

Zamieszczone przez: Justyna Opoka 2 stycznia 2026

W 2024 oraz już minionym 2025 roku do Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej trafiły dwie niezwykle istotne sprawy , które dotyczą tego samego, fundamentalnego zagadnienia: czy po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu powiązanego z obcymi walutami (CHF/EUR/USD/JPY) konsument rzeczywiście odzyskuje ochronę wynikającą z prawa Unii Europejskiej, czy też banki – przy aprobacie części sądów – wciąż mogą ją skutecznie neutralizować.

Sprawy C-510/25 oraz C-902/24, skierowane przez Sąd Okręgowy w Warszawie do Trybunału unijnego związane są z kredytami tzw. “frankowymi”, ale pytania te odnoszą się do wszelkich spraw kredytów denominowanych i indeksowanych powiązanych z obcymi walutami.

Teoria salda i odbieranie konsumentom odsetek – sprawa C-510/25

Pierwsza ze spraw dotyczy skutków stwierdzenia nieważności umowy kredytu konsumenckiego zawierającej nieuczciwe postanowienia umowne.

Sąd Okręgowy w Warszawie zwrócił się do TSUE z pytaniami, czy prawo Unii Europejskiej dopuszcza rozliczanie nieważnej umowy w modelu tzw. teorii salda, polegającym na tym, że sąd z urzędu kompensuje wzajemne roszczenia stron, oraz czy dopuszczalne jest ograniczanie prawa konsumenta do odsetek za opóźnienie od wszystkich świadczeń spełnionych na rzecz banku.

Stanowisko pełnomocników procesowych jest jednoznaczne: teoria salda nie ma podstaw prawnych i pozostaje w sprzeczności z prawem UE, podobnie jak praktyki zmierzające do ograniczania konsumentom prawa do pełnych odsetek. Sądy, które sięgają po takie rozwiązania, naruszają dyrektywę 93/13 oraz zasadę skutecznej ochrony konsumenta.

Sprawa C-510/25 ma znaczenie nie tylko dla frankowiczów, ale również dla kredytobiorców złotowych. Jej rozstrzygnięcie może przesądzić o jednolitości orzecznictwa oraz o tym, czy dyrektywa 93/13 zachowa swoją odstraszającą funkcję wobec banków, czy stanie się jedynie deklaracją bez realnych konsekwencji.

Pełnomocnikiem w sprawie jest radca prawny Radosław Górski.

Potrącenie kapitału „na wszelki wypadek” – sprawa C-902/24

Druga sprawa tocząca się przed TSUE dotyczy innej, równie problematycznej praktyki banków – potrącania kapitału w procesach wytaczanych przez konsumentów, mimo że bank jednocześnie twierdzi, iż umowa kredytu jest ważna.

Sąd pyta TSUE, czy prawo UE pozwala na sytuację, w której bank:

kwestionuje nieważność umowy,
a jednocześnie korzysta ze skutków tej nieważności, gdy jest to dla niego korzystne,
wzywa konsumenta do natychmiastowego zwrotu kapitału w bardzo krótkim terminie,
i w konsekwencji doprowadza do obciążenia konsumenta kosztami procesu, mimo że to konsument wygrywa sprawę co do zasady.

W istocie pytanie sprowadza się do tego, czy wyrok stwierdzający nieważność umowy ma zapewniać realną ochronę konsumenta, czy jedynie „formalne zwycięstwo”, które bank może skutecznie zneutralizować zabiegami procesowymi.

Wyrok TSUE w sprawie C-902/24, którego publikację zaplanowano na 22 stycznia 2026 r., może mieć kluczowe znaczenie dla tysięcy kredytobiorców prowadzących spory z bankami.

Pełnomocnikiem w sprawie jest radca prawny Beata Sobierajska.

Obie sprawy łączy jedno zasadnicze pytanie: czy po stwierdzeniu nieważności umowy bank może nadal „zarządzać” skutkami tego wyroku na swoją korzyść, czy też prawo Unii Europejskiej stoi na przeszkodzie takim praktykom.

Jeżeli TSUE potwierdzi, że:

teoria salda jest sprzeczna z dyrektywą 93/13,
konsument ma prawo do pełnych odsetek,
bank nie może jednocześnie zaprzeczać nieważności umowy i korzystać z jej skutków,

będzie to kolejny krok w stronę realnej, a nie iluzorycznej ochrony konsumentów.

Do czasu wydania wyroków pozostaje nadzieja, że sądy krajowe powstrzymają się od stosowania praktyk, które już dziś budzą poważne wątpliwości co do ich zgodności z prawem Unii Europejskiej – i które w przyszłości mogą prowadzić do konieczności uchylania zapadłych orzeczeń.

Wesprzyj działania SBB