Sankcja kredytu darmowego (SKD) – jej znaczenie wynika z prostego założenia: jeżeli kredytodawca narusza obowiązki informacyjne określone w ustawie o kredycie konsumenckim, konsument powinien zostać realnie chroniony. Ochrona ta polega na tym, że kredyt staje się dla konsumenta darmowy – zwraca on jedynie kapitał, bez odsetek i innych kosztów.
Mechanizm ten nie jest jednak wyłącznie konstrukcją prawa krajowego. Wynika on z dyrektywy 2008/48/WE w sprawie umów o kredyt konsumencki, która nakłada na państwa członkowskie obowiązek wprowadzenia skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji wobec kredytodawców naruszających obowiązki informacyjne. W Polsce funkcję tę pełni właśnie sankcja kredytu darmowego uregulowana w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.
W praktyce stosowania prawa pojawiło się jednak wiele sporów dotyczących zarówno zakresu obowiązków informacyjnych banków i instytucji finansowych, jak i sposobu stosowania sankcji kredytu darmowego przez sądy.
Właśnie dlatego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej skierowano szereg pytań prejudycjalnych dotyczących stosowania dyrektywy 2008/48/WE oraz relacji tej dyrektywy z dyrektywą 93/13/EWG o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich. Sprawy te zostały zainicjowane przez sądy polskie i dotyczą konkretnych sporów pomiędzy konsumentami a instytucjami finansowymi. Wśród nich znajdują się m.in.:
-
C-744/24 – pytania Sądu Rejonowego we Włodawie dotyczące m.in. oprocentowania prowizji i innych kosztów kredytu,
-
C-831/24 – pytania Sądu Rejonowego w Białymstoku dotyczące zakresu zastosowania sankcji kredytu darmowego,
-
C-684/25 – pytania Sądu Rejonowego w Brodnicy dotyczące m.in. proporcjonalności sankcji oraz obowiązków informacyjnych kredytodawcy,
-
C-763/25 – pytania Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli dotyczące m.in. terminów dochodzenia roszczeń oraz cesji wierzytelności konsumentów,
-
C-828/25 – pytania Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim dotyczące sposobu obliczania kosztów kredytu i RRSO.
Odpowiedzi Trybunału mogą ukształtować standard ochrony konsumentów na rynku kredytów konsumenckich w całej Unii Europejskiej, a w szczególności rozstrzygnąć kluczowe wątpliwości dotyczące stosowania sankcji kredytu darmowego w Polsce.
1. C-744/24, Sąd Rejonowy we Włodawie, P.W. przeciwko Bank Polska Kasa Opieki S.A., WYROK TSUE W DNIU 23.04.2026 R.
1) Czy art. 10 ust. 2 lit. f) w zw. z art. 3 lit. j) dyrektywy 2008/48/WE, w kontekście zasady skuteczności prawa Unii i celu tej dyrektywy oraz w świetle art. 3 ust. 1 i 2 w zw. z art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG, należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one praktyce zamieszczania w umowach o kredyt konsumencki, których treść nie jest wynikiem indywidualnych uzgodnień pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem, takich postanowień, które przewidują oprocentowanie nie tylko kwoty wypłaconej konsumentowi, ale również pozaodsetkowych kosztów kredytu (tj. prowizji lub innych opłat, które nie są składnikami wypłaconej konsumentowi kwoty kredytu, tj. nie należą do całkowitej kwoty kredytu, a które składają się na całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta)?
2) Czy art. 10 ust. 2 lit. f) i g) dyrektywy 2008/48/WE, w kontekście zasady skuteczności prawa Unii i celu tej dyrektywy oraz w świetle art. 5 dyrektywy 93/13/EWG, należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one praktyce zamieszczania w umowach o kredyt konsumencki postanowień ujawniających jedynie stopę oprocentowania kredytu oraz wyrażoną kwotowo łączną wartość skapitalizowanych odsetek, bez jednoznacznego wyraźnego poinformowania konsumenta, że podstawą obliczenia skapitalizowanych odsetek jest inna kwota niż faktycznie wypłacona konsumentowi kwota kredytu, a w szczególności, że jest to suma wypłaconej konsumentowi kwoty kredytu oraz pozaodsetkowych kosztów kredytu?
—
2. C-831/24, Sąd Rejonowy w Białymstoku, K.J. przeciwko P. (sprawa zanonimizowana; nazwa fikcyjna: Machski 1)
1) Czy zgodnym z art. 23 dyrektywy 2008/48/WE jest taki przepis prawa krajowego, który przewiduje pozbawienie kredytobiorcy prawa do odsetek i innych opłat w przypadku, gdy umowa o kredyt nie zawiera wszystkich elementów wymaganych w art. 10 ust. 2 tej dyrektywy lub wskazane elementy są błędne, niejasne bądź niezwięzłe?
2) Czy sprzeczną z art. 10 ust. 2 oraz z art. 23 dyrektywy 2008/48 jest taka wykładnia prawa krajowego, która uzależnia udzielenie konsumentowi ochrony jedynie w sytuacji, gdy w treści umowy o kredyt brak jest któregokolwiek z elementów wymienionych w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48, jednakże nie przyznaje takiej ochrony w przypadku, gdy elementy te, choć formalnie zostały wymienione w umowie, zostały sformułowane w sposób niepełny lub błędny?
3) Czy art. 10 ust. 2 lit. d), f) i g) w zw. z art. 3 lit. g), h), i) i j) dyrektywy 2008/48 sprzeciwiają się naliczaniu przez kredytodawcę kosztu w postaci odsetek od kwoty prowizji lub innych podobnych opłat (w tym składek ubezpieczeniowych), które to koszty są skredytowane i jednocześnie pobrane przez kredytodawcę w związku z zawarciem umowy kredytu konsumenckiego?
4) Czy sprzeczną z art. 10 ust. 2 oraz z art. 23 dyrektywy 2008/48 jest taka wykładnia prawa krajowego, która umożliwia kredytodawcy wprowadzenie do treści umowy o kredyt konsumencki pojęć bliskoznacznych do pojęcia „całkowitej kwoty kredytu” (np. „kwota kredytu”, „kwota udzielonego kredytu”, „kredyt”), których znaczenie nadane przez kredytodawcę skutkuje uznaniem, że dotyczą kwot przekazanych konsumentowi do dyspozycji w wysokości wyższej niż całkowita kwota kredytu, i od tej wyższej kwoty jest naliczane oprocentowanie?
—
3. C-684/25, Sąd Rejonowy w Brodnicy, K.M. przeciwko A.B. S.A. (sprawa zanonimizowana; nazwa fikcyjna: Bryścki 1)
1) Czy art. 10 ust. 2 lit. k) dyrektywy 2008/48/WE należy interpretować w ten sposób, że dla spełnienia wymogu jasności i zrozumiałości informacji dotyczących opłat towarzyszących umowie kredytu konsumenckiego kredytodawca może ograniczyć się do ogólnego, opisowego wskazania czynników uzasadniających możliwość zmiany tych opłat, czy też jest zobowiązany do określenia bardziej precyzyjnego mechanizmu ich ustalania, w tym ewentualnego pułapu lub limitu wzrostu, który umożliwia konsumentowi ocenę potencjalnych skutków finansowych umowy?
2) Czy art. 23 dyrektywy 2008/48/WE w związku z jej motywem 47 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu (art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim), który przewiduje automatyczne pozbawienie kredytodawcy prawa do odsetek i kosztów kredytu w każdym przypadku naruszenia obowiązku informacyjnego, o którym mowa w art. 10 ust. 2 lit. k) tej dyrektywy, także w sytuacji, gdy zarzucane uchybienie dotyczy wyłącznie nieprecyzyjnego opisu warunków zmiany drobnych opłat oraz nie miało rzeczywistego znaczenia ekonomicznego dla decyzji konsumenta o zawarciu umowy?
3) Czy art. 23 dyrektywy 2008/48/WE należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy może odmówić zastosowania sankcji przewidzianej w prawie krajowym, jeżeli uzna, że cele tej dyrektywy mogą zostać osiągnięte przez inne środki ochrony konsumenta, w szczególności przez uznanie danej klauzuli umownej za nieuczciwą w rozumieniu dyrektywy 93/13/EWG i zasądzenie jedynie zwrotu nienależnie pobranych opłat?
4) Czy art. 22 i art. 23 dyrektywy 2008/48/WE w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji, gdy TSUE uzna dopuszczalność odstąpienia od zastosowania sankcji kredytu darmowego na rzecz ochrony konsumenta wynikającej z dyrektywy 93/13/EWG, sąd krajowy – badając z urzędu skutki naruszenia obowiązku informacyjnego – powinien poinformować strony o możliwości zastosowania takiego środka oraz o różnicach skutków prawnych między sankcją kredytu darmowego a uznaniem klauzuli za nieuczciwą, a także umożliwić im zajęcie stanowiska?
—
4. C-763/25, Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie, II Wydział Cywilny, H…… sp. z o.o. przeciwko m….. S.A. z siedzibą w Warszawie (wersja zanonimizowana z przesłanego postanowienia)
1) Czy art. 23 dyrektywy 2008/48/WE oraz zasada jej skuteczności sprzeciwiają się takiej wykładni i stosowaniu prawa krajowego – art. 509 k.c. – w myśl której przelew wierzytelności konsumenta-kredytobiorcy, wynikającej z uprawnień powstałych na podstawie art. 45 ust. 1 u.k.k., na przedsiębiorcę, w celu jej dochodzenia przez przedsiębiorcę, jest sprzeczny z właściwością zobowiązania konsumenckiego, a przez to nieskuteczny, jako nadmiernie utrudniający konsumentowi- kredytobiorcy korzystanie z uprawnień przewidzianych dyrektywą 2008/48/WE?
2) Czy art. 23 dyrektywy 2008/48/WE oraz zasada jej skuteczności sprzeciwiają się takiej wykładni i stosowaniu prawa krajowego – art. 5 k.c. – w myśl której niedozwolonym byłoby dla sądu krajowego udzielenie ochrony sądowej przedsiębiorcy, który w drodze przelewu nabył wierzytelności konsumenta-kredytobiorcy wynikające z zastosowania art. 45 ust. 1 u.k.k. i dochodzi tych wierzytelności od pozwanego kredytodawcy, jako nadmiernie utrudniającej konsumentowi-kredytobiorcy korzystanie z uprawnień przewidzianych dyrektywą 2008/48/WE?
3) Czy art. 23 dyrektywy 2008/48/WE oraz zasada jej skuteczności sprzeciwiają się takiej wykładni i stosowaniu prawa krajowego – art. 45 ust. 5 u.k.k. – w myśl której za moment wykonania umowy kredytu konsumenckiego przyjmuje się moment wypłaty kwoty kredytu, a w konsekwencji uprawnienie do dochodzenia sankcji z art. 45 ust. 1 u.k.k. wygasa w rok od wypłaty kredytu, jako nadmiernie utrudniającej konsumentowi-kredytobiorcy korzystanie z uprawnień przewidzianych dyrektywą 2008/48/WE?
4) Czy art. 3 lit. g), i) i art. 10 ust. 2 lit. g) dyrektywy 2008/48/WE, w świetle wyroku C-714/22 S.R.G. przeciwko Profi Credit Bułgaria EOOD, należy interpretować tak, że w wypadku, gdy kredytodawca oprócz udostępnienia konsumentowi-kredytobiorcy w ramach kapitału kredytu środków, którymi może on swobodnie dysponować, udostępnia także środki z przeznaczeniem na pokrycie pozaodsetkowych kosztów kredytu (np. prowizji), to również odsetki pobierane od środków udostępnionych na pokrycie pozaodsetkowych kosztów kredytu należy wliczyć do całkowitego kosztu kredytu, a zatem uwzględnić je także w kalkulacji RRSO? Czy tak obliczone całkowity koszt kredytu i RRSO są wyliczone poprawnie?
5) W razie odpowiedzi przeczącej na poprzednie pytanie, czy w razie wliczenia do całkowitego kosztu kredytu (a w konsekwencji także uwzględnienia w kalkulacji RRSO) odsetek od kwoty udostępnionej kredytobiorcy na pokrycie pozaodsetkowych kosztów kredytu dojdzie do zawyżenia całkowitego kosztu kredytu, a w konsekwencji także zawyżenia RRSO prezentowanych konsumentowi? Czy takie błędne – zawyżone wyliczenie całkowitego kosztu kredytu i RRSO powoduje pokrzywdzenie konsumenta? Czy uzasadnia zastosowanie sankcji z art. 45 ust. 1 u.k.k.? Czy taka sankcja byłaby zgodna z art. 23 dyrektywy 2008/48/WE, w szczególności z wymogiem proporcjonalności sankcji?
—
5. C-828/25, Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim, I Wydział Cywilny, J. J. i M. J. przeciwko BNP P. Bank Polska S-A z siedzibą w W.
1) Czy jest sprzeczne z zasadą ochrony konsumentów i zasadą skuteczności, proporcjonalności oraz odstraszania, wyrażoną w art. 23 dyrektywy 2008/48/WE, aby dla dochodzenia roszczeń konsumenta związanych z naruszeniem obowiązków nałożonych na kredytodawcę wynikających z dyrektywy 2008/48/WE prawo krajowe przewidywało obiektywny termin dochodzenia tych roszczeń, którego początek biegu i termin zakończenia biegu upływa w okresie roku od „dnia wykonania umowy” rozumianego jako dzień wypłaty kwoty kredytu konsumentowi?
2) Czy art. 10 ust. 2 lit. f) w zw. z art. 3 lit. j) i l) w zw. z załącznikiem I dyrektywy 2008/48/WE sprzeciwia się przyjęciu interpretacji, że pojęcie „kwoty wypłaconej kredytu”, która stanowi podstawę obliczania oprocentowania kredytu, odnosi się nie tylko do kwoty faktycznie przekazanej konsumentowi do jego swobodnego wykorzystania, ale też do kwoty pobranej przez bank w dniu uruchomienia kredytu z kwoty udzielonego kredytu gotówkowego celem pokrycia pozaodsetkowych kosztów kredytu w postaci prowizji banku?
3) Czy art. 10 ust. 2 lit. f) w zw. z art. 3 lit. j) i l) dyrektywy 2008/48/WE, w kontekście zasady skuteczności prawa Unii i celu tej dyrektywy oraz w świetle art. 3 ust. 1 i 2 w zw. z art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG, należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one praktyce zamieszczania w umowach o kredyt konsumencki, których treść nie jest wynikiem indywidualnych uzgodnień pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem, takich postanowień, które przewidują oprocentowanie nie tylko kwoty wypłaconej konsumentowi, ale również pozaodsetkowych kosztów kredytu (tj. prowizji lub innych opłat), które nie są składnikami efektywnie wypłaconej konsumentowi kwoty kredytu, a które składają się na całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta?
4) Czy art. 10 ust. 2 lit. f) i g) dyrektywy 2008/48/WE, w kontekście zasady skuteczności prawa Unii i celu tej dyrektywy oraz w świetle art. 5 dyrektywy 93/13/EWG, należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one praktyce zamieszczania w umowach o kredyt konsumencki postanowień ujawniających jedynie stopę oprocentowania kredytu oraz wyrażoną kwotowo łączną wartość skapitalizowanych odsetek, bez jednoczesnego wyraźnego poinformowania konsumenta, że podstawą obliczenia skapitalizowanych odsetek jest inna kwota niż faktycznie wypłacona konsumentowi kwota kredytu, a w szczególności że jest to suma wypłaconej konsumentowi kwoty kredytu oraz pozaodsetkowych kosztów kredytu?
5) Czy art. 3 lit. h) dyrektywy 2008/48/WE należy interpretować w ten sposób, że całkowita kwota do zapłaty powinna być obliczana jako suma „kwoty kredytu” oraz całkowitego kosztu kredytu, w przypadku gdy umowa kredytowa przewiduje nieznane dyrektywie 2008/48/WE pojęcie „kwoty kredytu”, oznaczające kapitał kredytu stanowiący sumę całkowitej kwoty kredytu oraz kredytowanych kosztów kredytu w postaci prowizji, która jest potrącana przez kredytodawcę z tej kwoty w momencie wypłaty?
6) Jakie kwoty stanowią „kwoty spłaty lub wnoszonych opłat” (D_l) przy obliczaniu rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania według formuły z załącznika I do dyrektywy 2008/48/WE, jeżeli umowa kredytu przewiduje nieznane dyrektywie pojęcie „kwoty kredytu”, którym jest suma całkowitej kwoty kredytu oraz kredytowanych kosztów kredytu (kredytowanej prowizji), a prowizja jest potrącana z tej „kwoty kredytu” przy wypłacie? Czy w takim przypadku kwota D_l powinna uwzględniać prowizję, raty kapitałowe obejmujące kwotę kapitału do spłaty oraz odsetki od tej kwoty? Czy pkt I załącznika nr I do dyrektywy 2008/48/WE sprzeciwia się wykładni pkt 1 załącznika nr 4 polskiej ustawy o kredycie konsumenckim w sposób pozwalający przyjąć za D_l inną wartość niż całkowita wartość zaktualizowanych spłat i ponoszonych opłat, niezależnie od sposobu ich finansowania?
—
Z uwagi na ogromne znaczenie tych postępowań dla setek tysięcy konsumentów posiadających kredyty konsumenckie w Polsce, Stowarzyszenie Stop Bankowemu Bezprawiu będzie szczegółowo analizować każde z przedstawionych pytań prejudycjalnych. W najbliższych dniach opublikujemy osobne artykuły poświęcone każdej ze spraw skierowanych do Trybunału Sprawiedliwości UE, w których wyjaśnimy:
-
czego dokładnie dotyczą pytania prejudycjalne,
-
jakie mogą być możliwe odpowiedzi Trybunału,
-
oraz jakie konsekwencje mogą one mieć dla konsumentów i rynku kredytów w Polsce.
Sprawy te mogą w najbliższym czasie odegrać kluczową rolę w kształtowaniu standardów uczciwości umów kredytowych oraz wzmocnieniu realnej ochrony konsumentów przed nieprawidłowymi praktykami instytucji finansowych.
